کودک چند بار در روز باید مسواک بزند؟

یکی از سؤال‌های رایج والدین این است که کودک چند بار در روز باید مسواک بزند و آیا یک بار مسواک زدن، مثلاً فقط قبل از خواب، برای مراقبت از دندان‌هایش کافی است یا نه. پاسخ برای بیشتر کودکان روشن است: دندان‌ها باید دو بار در روز و هر بار حدود دو دقیقه مسواک زده شوند. یکی از این دفعات بهتر است حتماً شب و قبل از خواب باشد.

مسواک زدن منظم از زمانی اهمیت پیدا می‌کند که اولین دندان شیری کودک رویش پیدا می‌کند. دندان شیری هم مانند دندان دائمی ممکن است دچار پوسیدگی شود و مراقبت از آن روی تغذیه، صحبت کردن، سلامت دهان و شرایط رویش دندان‌های دائمی اثر دارد.

البته فقط تعداد دفعات مسواک زدن مهم نیست. مقدار خمیردندان، وجود فلوراید، مدت مسواک زدن، کمک والدین و تمیز کردن تمام سطوح دندان‌ها هم تعیین‌کننده‌اند. ممکن است کودکی روزی دو بار مسواک بزند اما چون کار را خیلی سریع یا بدون کمک والدین انجام می‌دهد، بخش زیادی از پلاک‌های دندانی همچنان باقی بمانند.

در ادامه دقیق‌تر بررسی می‌کنیم کودک در هر سن چند بار باید مسواک بزند و والدین هنگام مراقبت از دندان‌هایش باید به چه نکاتی توجه کنند.

کودک روزی چند بار باید مسواک بزند؟

برای بیشتر کودکان دو بار مسواک زدن در روز کافی و توصیه‌شده است. یک نوبت می‌تواند صبح انجام شود و نوبت دوم باید شب، پیش از خواب باشد.

مسواک زدن شب اهمیت زیادی دارد. بعد از تمیز شدن دندان‌ها بهتر است کودک تا صبح چیزی جز آب مصرف نکند تا باقی‌مانده مواد غذایی و قند برای ساعت‌های طولانی روی دندان‌ها باقی نماند.

مسواک زدن منظم همراه با خمیردندان حاوی فلوراید یکی از مؤثرترین روش‌های خانگی برای کاهش خطر پوسیدگی دندان در کودکان است. شواهد علمی نیز نشان می‌دهد مسواک زدن دو بار در روز نسبت به دفعات کمتر، محافظت بهتری در برابر پوسیدگی ایجاد می‌کند.

اگر کودک سابقه پوسیدگی مکرر، مشکلات لثه یا شرایط خاص دهانی دارد ممکن است متخصص دندانپزشکی کودکان توصیه‌های متفاوتی برایش داشته باشد. بنابراین تعداد دو بار در روز یک توصیه عمومی است و برنامه مراقبتی کودکانی با ریسک بالای پوسیدگی ممکن است به ارزیابی اختصاصی نیاز داشته باشد.

مسواک زدن کودک از چه سنی باید شروع شود؟

شروع مسواک زدن به سن خاصی مثل دو یا سه سالگی وابسته نیست. از زمان رویش اولین دندان شیری باید مسواک زدن شروع شود. اولین دندان معمولاً در ماه‌های ابتدایی زندگی ظاهر می‌شود، هرچند زمان رویش بین کودکان متفاوت است.

به محض دیده شدن اولین دندان می‌توان با یک مسواک کوچک مخصوص کودک و مقدار بسیار کمی خمیردندان حاوی فلوراید آن را تمیز کرد. انجمن‌های تخصصی دندانپزشکی نیز شروع مسواک از زمان رویش اولین دندان را توصیه می‌کنند.

مراقبت زودهنگام کمک می‌کند مسواک زدن از همان ابتدای کودکی به بخشی طبیعی از برنامه روزانه تبدیل شود. اطلاعات کامل‌تر درباره سایر مراقبت‌ها را می‌توانید در صفحه بهداشت دهان و دندان کودکان بخوانید.

تعداد دفعات مسواک زدن کودک در سنین مختلف

اصل کلی در بیشتر سنین ثابت است: دو بار مسواک در روز. آنچه با افزایش سن تغییر می‌کند مقدار خمیردندان و میزان دخالت والدین است.

نوزاد و کودک زیر ۳ سال

از زمان رویش اولین دندان باید دندان‌های کودک دو بار در روز تمیز شوند.

برای کودکان زیر سه سال مقدار خمیردندان حاوی فلوراید باید بسیار کم و در حد یک لایه نازک یا تقریباً به اندازه یک دانه برنج باشد. این مقدار برای رساندن فلوراید به سطح دندان کافی است و احتمال بلع مقدار زیاد خمیردندان را کاهش می‌دهد.

در این سن خود کودک توانایی تمیز کردن دقیق دندان‌هایش را ندارد. بنابراین مسواک زدن باید توسط والدین یا مراقب انجام شود.

کودکان ۳ تا ۶ سال

در این سن هم مسواک زدن دو بار در روز و حدود دو دقیقه در هر نوبت توصیه می‌شود.

برای کودکان سه تا شش سال معمولاً مقدار خمیردندان در حد یک نخود کافی است. کودک می‌تواند کم‌کم خودش مسواک را در دست بگیرد اما هنوز لازم است والدین روند مسواک زدن را ببینند و در صورت نیاز تمیز کردن دندان‌ها را کامل کنند.

این دوره زمان خوبی برای آموزش عملی است. به جای اینکه فقط از کودک بخواهید مسواک بزند، بهتر است ابتدا خودش امتحان کند و در پایان والدین بخش‌هایی را که کامل تمیز نشده‌اند دوباره مسواک بزنند.

کودکان بالای ۶ سال

با افزایش هماهنگی دست و چشم، کودک می‌تواند مسئولیت بیشتری در مسواک زدن داشته باشد. با این حال داشتن توانایی در دست گرفتن مسواک به معنی مسواک زدن کامل نیست.

بسیاری از کودکان هنوز بخش داخلی دندان‌ها، دندان‌های عقبی و خط لثه را خوب تمیز نمی‌کنند. به همین دلیل بهتر است والدین تا زمانی که از توانایی کودک مطمئن نشده‌اند بر مسواک زدنش نظارت داشته باشند.

راهنماهای عمومی معمولاً کمک یا نظارت مستقیم والدین را حداقل تا حدود هفت سالگی توصیه می‌کنند. بعد از آن نیز وضعیت هر کودک باید جداگانه در نظر گرفته شود.

بهترین زمان مسواک زدن کودک چه زمانی است؟

یکی از دو نوبت مسواک می‌تواند صبح انجام شود. نوبت مهم‌تر شب و آخرین کار قبل از خواب است.

بعد از مسواک شب بهتر است کودک دوباره شیر، آبمیوه، بیسکویت، شکلات یا خوراکی دیگری مصرف نکند. اگر تشنه شد آب ساده انتخاب مناسب‌تری است.

ایجاد یک برنامه ثابت کمک زیادی می‌کند. مثلاً مسواک صبح بعد از آماده شدن برای شروع روز و مسواک شب بعد از آخرین وعده یا میان‌وعده می‌تواند به عادت روزانه کودک تبدیل شود.

اگر مسواک شب مرتب فراموش می‌شود بهتر است زمانش را به یک فعالیت ثابت مثل پوشیدن لباس خواب یا رفتن به اتاق خواب متصل کنید.

هر بار مسواک زدن کودک چقدر طول بکشد؟

هر نوبت مسواک زدن بهتر است حدود دو دقیقه طول بکشد. هدف از این زمان آن است که فرصت کافی برای تمیز کردن سطح بیرونی، داخلی و سطح جونده تمام دندان‌ها وجود داشته باشد.

کودکان معمولاً احساس می‌کنند زمان زیادی مسواک زده‌اند در حالی که ممکن است تنها ۲۰ یا ۳۰ ثانیه گذشته باشد. استفاده از تایمر، ساعت شنی دو دقیقه‌ای یا یک آهنگ کوتاه می‌تواند رعایت زمان را برایشان راحت‌تر کند.

مدت دو دقیقه به تنهایی کافی نیست. حرکت مسواک هم باید آرام و کنترل‌شده باشد و مسواک به دندان‌های عقب و اطراف خط لثه برسد.

برای آموزش جزئی‌تر تکنیک می‌توانید مطلب روش صحیح مسواک زدن کودکان را ببینید.

چه مقدار خمیردندان برای کودک مناسب است؟

بیشتر کودکان باید از خمیردندان حاوی فلوراید استفاده کنند. مقدار آن به سن کودک بستگی دارد.

برای کودک زیر سه سال مقدار خمیردندان باید بسیار کم و تقریباً هم‌اندازه یک دانه برنج باشد.

از سه تا شش سالگی می‌توان از مقدار تقریباً به اندازه یک نخود استفاده کرد.

استفاده از مقدار بیشتر خمیردندان باعث نمی‌شود دندان‌ها بهتر تمیز شوند. به‌خصوص کودکان کم‌سن ممکن است بخشی از خمیردندان را ببلعند. به همین دلیل والدین باید مقدار خمیردندان را خودشان روی مسواک قرار دهند.

به کودک آموزش دهید خمیردندان اضافی را بعد از مسواک بیرون بریزد. بهتر است بلافاصله مقدار زیادی آب در دهان نچرخاند و دهانش را کاملاً نشوید چون این کار غلظت فلوراید باقی‌مانده روی دندان را کاهش می‌دهد.

آیا کودک باید بعد از هر غذا مسواک بزند؟

برای بیشتر کودکان نیازی نیست بعد از هر وعده غذایی مسواک زده شود. دو بار مسواک کامل و اصولی در روز معمولاً توصیه اصلی است.

مهم‌تر از زیاد کردن تعداد دفعات مسواک، کیفیت تمیز کردن دندان و کنترل دفعات مصرف خوراکی‌ها و نوشیدنی‌های شیرین است.

کودکی که در طول روز مرتب بیسکویت، آبمیوه، پاستیل، شکلات یا سایر مواد شیرین مصرف می‌کند ممکن است حتی با دو بار مسواک زدن هم در معرض پوسیدگی قرار داشته باشد.

در چنین شرایطی باید الگوی تغذیه و ریسک پوسیدگی کودک هم بررسی شود.

مسواک زدن بیش از حد با فشار زیاد نیز ضرورتی ندارد. حرکات خشن می‌توانند باعث ناراحتی لثه شوند. هدف، مسواک زدن منظم و دقیق است نه فشار بیشتر.

اگر کودک فقط یک بار در روز مسواک بزند چه می‌شود؟

یک بار مسواک زدن بهتر از مسواک نزدن است اما برنامه مناسب برای بیشتر کودکان محسوب نمی‌شود.

پلاک میکروبی به طور مداوم روی دندان تشکیل می‌شود. باکتری‌های موجود در پلاک از قندهای غذایی استفاده می‌کنند و اسید تولید می‌شود. تکرار این فرایند می‌تواند به مرور باعث از دست رفتن مواد معدنی مینای دندان و ایجاد پوسیدگی شود.

مسواک زدن دو بار در روز علاوه بر حذف بهتر پلاک، باعث می‌شود فلوراید خمیردندان به شکل منظم‌تری در تماس با دندان قرار بگیرد.

اگر کودک مدتی است فقط یک بار در روز مسواک می‌زند بهتر است به جای ایجاد فشار و دعوا، به‌تدریج یک نوبت ثابت دیگر به برنامه‌اش اضافه کنید.

تا چه سنی والدین باید به کودک در مسواک زدن کمک کنند؟

یکی از اشتباه‌های رایج این است که والدین به محض اینکه کودک توانست مسواک را در دست بگیرد، تمام مسئولیت را به خودش واگذار می‌کنند.

توانایی حرکتی لازم برای تمیز کردن تمام سطوح دندان معمولاً دیرتر از توانایی گرفتن مسواک ایجاد می‌شود.

در سال‌های پیش‌دبستانی بهتر است والدین مسواک زدن را انجام دهند یا حتماً آن را کامل کنند. در سن مدرسه هم تا زمانی که کودک تمام سطوح دندان را درست تمیز نمی‌کند نظارت والدین مفید است.

یک روش ساده این است که ابتدا کودک خودش مسواک بزند و سپس مادر یا پدر مرحله آخر را انجام دهد. به این ترتیب هم استقلال کودک حفظ می‌شود و هم کیفیت تمیز کردن دندان پایین نمی‌آید.

اگر کودک مسواک نمی‌زند چه کار کنیم؟

مقاومت در برابر مسواک در کودکان کم‌سن عجیب نیست. تبدیل کردن این کار به یک دعوای ثابت معمولاً شرایط را سخت‌تر می‌کند.

بهتر است یک ساعت تقریباً ثابت برای مسواک داشته باشید تا کودک بداند این بخش از برنامه روزانه قابل حذف نیست.

اجازه دادن به کودک برای انتخاب مسواک مورد علاقه‌اش هم ممکن است همکاری را بیشتر کند. والدین می‌توانند هم‌زمان با کودک مسواک بزنند تا رفتارشان الگو باشد.

برای کودک کوچک می‌توان از بازی، شمارش، آهنگ یا داستان کوتاه استفاده کرد. هدف این نیست که هر شب برنامه سرگرمی مفصلی اجرا شود. کافی است تجربه مسواک زدن برای کودک قابل پیش‌بینی و بدون تنش شدید باشد.

اگر مقاومت کودک بسیار شدید است یا به دلیل ترس، حساسیت حسی یا شرایط رشدی امکان مسواک زدن مناسب وجود ندارد بهتر است موضوع با متخصص دندانپزشکی کودکان مطرح شود.

آیا مسواک زدن برای پیشگیری از پوسیدگی کافی است؟

مسواک زدن پایه اصلی مراقبت روزانه است اما تنها عامل مؤثر نیست.

مصرف مکرر مواد قندی، باقی ماندن شیر یا نوشیدنی شیرین روی دندان در طول شب، تمیز نکردن فضای بین دندان‌ها و بعضی عوامل فردی می‌توانند خطر پوسیدگی را بالا ببرند.

در کودکانی که ریسک پوسیدگی بیشتری دارند ممکن است دندانپزشک استفاده از روش‌های پیشگیرانه دیگری را توصیه کند. یکی از این روش‌ها فلوراید تراپی کودکان است. فلوراید موضعی می‌تواند به افزایش مقاومت مینای دندان در برابر فرایند پوسیدگی کمک کند.

تعداد و زمان فلوراید تراپی برای همه کودکان یکسان نیست و بهتر است بر اساس معاینه و میزان خطر پوسیدگی تعیین شود.

چه زمانی کودک باید توسط دندانپزشک معاینه شود؟

منتظر دندان‌درد ماندن روش مناسبی برای مراقبت از دندان کودک نیست. پوسیدگی در مراحل اولیه ممکن است هیچ درد یا شکایت مشخصی ایجاد نکند.

معاینه دوره‌ای فرصت می‌دهد وضعیت مسواک زدن، پوسیدگی‌های اولیه، رشد فک، رویش دندان‌ها و میزان ریسک پوسیدگی بررسی شود.

فاصله مناسب معاینه برای همه کودکان دقیقاً یکسان نیست و دندانپزشک آن را بر اساس شرایط هر کودک تعیین می‌کند. والدین می‌توانند برای بررسی وضعیت دندان‌ها از خدمت چکاپ دندان کودک استفاده کنند.

جمع‌بندی

برای بیشتر کودکان پاسخ سؤال «کودک چند بار مسواک بزند؟» ساده است: دو بار در روز و هر بار حدود دو دقیقه.

مسواک زدن باید از زمان رویش اولین دندان شروع شود و یکی از نوبت‌ها حتماً آخر شب باشد. برای کودک زیر سه سال مقدار خمیردندان حاوی فلوراید در حد یک دانه برنج و برای سه تا شش سال در حد یک نخود کافی است. والدین نیز باید تا زمانی که کودک مهارت کافی برای تمیز کردن دقیق تمام دندان‌ها پیدا نکرده است در مسواک زدنش نقش فعال داشته باشند.

اگر با وجود مسواک زدن منظم روی دندان فرزندتان لکه سفید، زرد، قهوه‌ای یا سیاه دیده می‌شود یا کودک دندان‌درد، حساسیت یا مشکل دیگری دارد بهتر است معاینه به تعویق نیفتد. مراجعه به متخصص دندانپزشکی کودکان می‌تواند مشخص کند آیا کودک فقط به اصلاح روش مراقبت نیاز دارد یا بررسی و درمان دیگری لازم است.

پرسش‌های متداول

کودک دو ساله روزی چند بار باید مسواک بزند؟

معمولاً دو بار در روز. برای کودک زیر سه سال از مقدار بسیار کمی خمیردندان حاوی فلوراید در حد یک دانه برنج استفاده شود و مسواک زدن را والدین انجام دهند.

کودک سه ساله چند بار در روز باید مسواک بزند؟

دو بار در روز و هر بار حدود دو دقیقه مناسب است. در این سن می‌توان از مقدار خمیردندان تقریباً به اندازه یک نخود استفاده کرد.

آیا یک بار مسواک زدن قبل از خواب کافی است؟

یک بار مسواک زدن بهتر از هیچ است اما توصیه عمومی دو بار در روز است. مسواک شب باید یکی از این دو نوبت باشد.

مسواک صبح مهم‌تر است یا شب؟

هر دو نوبت اهمیت دارند اما مسواک شب نباید حذف شود. بهتر است پس از مسواک شب کودک تا صبح چیزی جز آب مصرف نکند.

کودک چند دقیقه باید مسواک بزند؟

هر نوبت مسواک زدن حدود دو دقیقه زمان می‌خواهد تا سطح بیرونی، داخلی و سطح جونده تمام دندان‌ها فرصت کافی برای تمیز شدن داشته باشند.

آیا کودک باید بعد از هر وعده غذا مسواک بزند؟

برای بیشتر کودکان لازم نیست. معمولاً دو بار مسواک کامل در روز کافی است. کنترل مصرف خوراکی‌ها و نوشیدنی‌های شیرین نیز بخش مهمی از پیشگیری از پوسیدگی است.

از چه سنی کودک می‌تواند خودش مسواک بزند؟

کودک می‌تواند از چند سالگی در مسواک زدن مشارکت کند اما تا زمانی که مهارت کافی برای تمیز کردن تمام سطوح دندان‌ها پیدا نکرده است باید والدین کمک یا نظارت کنند. معمولاً حداقل تا حدود هفت سالگی این نظارت اهمیت دارد.