خونریزی لثه کودک نشانه چیست؟

دیدن خون روی مسواک یا کنار لثه کودک ممکن است والدین را نگران کند. گاهی خونریزی فقط یک بار و پس از مسواک زدن شدید اتفاق می‌افتد، اما اگر این وضعیت تکرار شود نباید آن را طبیعی دانست. یکی از شایع‌ترین علت‌های خونریزی لثه کودک التهاب لثه در اثر تجمع پلاک میکروبی اطراف دندان‌هاست.

لثه سالم معمولاً هنگام مسواک زدن آرام یا خوردن غذا خونریزی نمی‌کند. وقتی پلاک برای مدتی کنار خط لثه باقی می‌ماند بافت لثه تحریک می‌شود و ممکن است قرمز، متورم و حساس شود. در این شرایط حتی تماس مسواک یا نخ دندان می‌تواند باعث خون آمدن از لثه شود.

البته هر خونریزی لثه‌ای به معنی بیماری لثه نیست. فشار زیاد مسواک، آسیب فیزیکی، رویش بعضی دندان‌ها و شرایط دیگر نیز می‌توانند نقش داشته باشند. در موارد کمتری هم خونریزی مداوم یا خودبه‌خودی می‌تواند با بیماری‌های عمومی بدن مرتبط باشد.

اگر خونریزی چند روز ادامه پیدا کرده، مرتب تکرار می‌شود یا همراه با درد، تورم، بوی بد دهان یا علائم دیگری است بهتر است علت آن توسط دندانپزشک کودک بررسی شود.

آیا خونریزی لثه در کودکان طبیعی است؟

خونریزی مکرر لثه را نباید بخشی طبیعی از رشد کودک در نظر گرفت.

ممکن است لثه یک بار بر اثر برخورد مسواک، گاز گرفتن غذای سفت یا آسیب کوچک خونریزی کند و بعد از مدت کوتاهی بهبود پیدا کند. این حالت با کودکی که تقریباً هر بار هنگام مسواک زدن لثه‌اش خون می‌آید تفاوت دارد.

خونریزی تکرارشونده معمولاً نشانه این است که بافت لثه تحریک یا ملتهب شده است. یکی از اولین مواردی که باید بررسی شود کیفیت مسواک زدن و وجود پلاک اطراف دندان‌هاست.

اگر همراه خونریزی، لثه قرمز یا متورم شده باشد احتمال التهاب لثه بیشتر می‌شود. رعایت مناسب بهداشت دهان و دندان کودکان در پیشگیری و کنترل این مشکل اهمیت زیادی دارد.

علت خونریزی لثه کودک چیست؟

دلایل مختلفی برای خون آمدن از لثه وجود دارد. بعضی از آن‌ها ساده و قابل کنترل هستند و بعضی نیاز به بررسی دقیق‌تر دارند.

التهاب لثه و تجمع پلاک

یکی از شایع‌ترین علت‌ها التهاب لثه یا ژنژیویت است.

پلاک یک لایه چسبنده حاوی باکتری است که به طور مداوم روی دندان تشکیل می‌شود. اگر این لایه به خوبی با مسواک و تمیز کردن بین دندان‌ها برداشته نشود در امتداد لثه تجمع پیدا می‌کند.

واکنش بدن به این پلاک می‌تواند باعث قرمزی، تورم و حساس شدن لثه شود. لثه ملتهب راحت‌تر خونریزی می‌کند و به همین دلیل کودک ممکن است هنگام مسواک زدن یا نخ دندان کشیدن متوجه خون شود.

در مراحل اولیه، التهاب لثه معمولاً با بهبود بهداشت دهان و پاک‌سازی مناسب قابل کنترل است. اگر پلاک و جرم برای مدت طولانی باقی بمانند ممکن است درمان حرفه‌ای توسط دندانپزشک لازم شود.

مسواک زدن نادرست یا فشار زیاد

بعضی والدین تصور می‌کنند هرچه مسواک محکم‌تر روی دندان و لثه کشیده شود دندان‌ها بهتر تمیز می‌شوند. چنین فشاری لازم نیست.

مسواک زدن خشن می‌تواند لثه را تحریک کند و در بعضی موارد باعث خونریزی شود. استفاده از مسواک نامناسب یا حرکات تند و کنترل‌نشده نیز احتمال آسیب را افزایش می‌دهد.

اگر علت خونریزی فقط فشار زیاد باشد با اصلاح روش مسواک زدن باید مشکل برطرف شود. با این حال اگر لثه از قبل ملتهب باشد ممکن است حتی هنگام مسواک زدن آرام هم خونریزی کند.

به همین دلیل صرفاً تعویض مسواک همیشه کافی نیست و باید وضعیت خود لثه هم بررسی شود.

شروع استفاده از نخ دندان

گاهی والدین پس از شروع نخ دندان متوجه مقدار کمی خونریزی می‌شوند.

اگر فضای بین دندان‌ها مدت زیادی تمیز نشده باشد ممکن است لثه این نواحی ملتهب باشد و در اولین روزهای استفاده صحیح از نخ دندان خونریزی کند. نخ دندان نباید با فشار داخل لثه فرو برده شود.

اگر تکنیک صحیح باشد و بهداشت دهان بهتر شود خونریزی مرتبط با التهاب باید به مرور کمتر شود. ادامه خونریزی یا درد قابل توجه نیاز به بررسی دارد.

در کودکانی که دندان‌هایشان با یکدیگر تماس دارند، تمیز کردن فضای بین دندان‌ها بخشی از مراقبت روزانه محسوب می‌شود و تنها مسواک نمی‌تواند این قسمت‌ها را به طور کامل تمیز کند.

رویش دندان‌ها

رویش دندان ممکن است باعث حساسیت یا ناراحتی موضعی لثه شود.

در بعضی کودکان با بیرون آمدن دندان از لثه ناحیه رویش متورم یا حساس می‌شود و احتمال یک خونریزی خفیف وجود دارد. این حالت معمولاً موضعی است و با رویش دندان بهتر می‌شود.

اما نباید هر خونریزی لثه را به دندان درآوردن نسبت داد. اگر بخش‌های مختلف لثه قرمز و متورم هستند یا خونریزی مرتب تکرار می‌شود باید دلایل دیگری نیز بررسی شوند.

آسیب و زخم لثه

گاز گرفتن غذای سفت، وارد کردن اسباب‌بازی یا وسیله داخل دهان، برخورد جسم خارجی و حتی عادت‌هایی مانند جویدن مداد می‌توانند باعث آسیب به لثه شوند.

در چنین شرایطی معمولاً محل خونریزی مشخص است و سابقه آسیب نیز وجود دارد. خونریزی خفیف باید با گذشت زمان متوقف شود.

اگر زخم عمیق است، جسم خارجی در لثه باقی مانده، خونریزی قطع نمی‌شود یا کودک درد زیادی دارد بهتر است معاینه انجام شود.

التهاب لثه در دوران بلوغ

تغییرات هورمونی دوران بلوغ می‌توانند پاسخ لثه به پلاک میکروبی را شدیدتر کنند.

به همین دلیل بعضی نوجوانان در این دوره بیشتر با تورم، قرمزی یا خونریزی لثه مواجه می‌شوند. تغییرات هورمونی به این معنی نیست که خونریزی باید نادیده گرفته شود؛ وجود پلاک همچنان عامل مهمی در التهاب لثه است.

مسواک زدن دقیق، تمیز کردن فضای بین دندان‌ها و معاینات منظم در این دوره اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

کمبودهای تغذیه‌ای و بیماری‌های زمینه‌ای

بیشتر موارد خونریزی لثه کودکان به مشکلات موضعی دهان مربوط هستند، اما گاهی شرایط عمومی بدن نیز می‌تواند در ایجاد یا تشدید آن نقش داشته باشد.

برای مثال کمبود شدید و طولانی‌مدت ویتامین C می‌تواند باعث التهاب و خونریزی لثه شود. چنین کمبودی در کودکی با تغذیه متعادل شایع نیست و معمولاً علائم دیگری نیز وجود دارند.

برخی اختلالات خونی، مشکلات انعقادی، بیماری‌های سیستم ایمنی و بعضی داروها نیز ممکن است احتمال خونریزی را افزایش دهند.

این موارد بسیار کمتر از التهاب ناشی از پلاک دیده می‌شوند. بنابراین وجود خونریزی لثه به تنهایی به معنی ابتلای کودک به یک بیماری جدی نیست.

علت خونریزی لثه کودک هنگام مسواک زدن چیست؟

یکی از رایج‌ترین زمان‌هایی که والدین متوجه خونریزی می‌شوند هنگام مسواک زدن است.

دو احتمال بیشتر مطرح می‌شود: لثه از قبل ملتهب است یا کودک و والدین مسواک را با فشار زیادی روی لثه حرکت می‌دهند.

اگر علت التهاب لثه باشد حذف مسواک به دلیل ترس از خونریزی معمولاً مشکل را بیشتر می‌کند. با کنار گذاشتن مسواک، پلاک بیشتری اطراف لثه باقی می‌ماند و التهاب ممکن است ادامه پیدا کند.

راه مناسب، مسواک زدن آرام و منظم با روش صحیح است. تمیز کردن خط لثه نباید متوقف شود اما نیازی به فشار زیاد هم نیست.

اگر با چند روز مراقبت مناسب خونریزی کمتر نشد یا هر بار مقدار قابل توجهی خون مشاهده می‌شود، دندانپزشک باید علت را بررسی کند.

خونریزی لثه همراه با ورم و قرمزی نشانه چیست؟

ترکیب قرمزی، تورم و خونریزی لثه بیشتر با التهاب لثه سازگار است.

لثه سالم معمولاً رنگ طبیعی و بافت نسبتاً سفتی دارد. لثه ملتهب ممکن است قرمزتر به نظر برسد، حجمش بیشتر شود و هنگام تماس با مسواک یا غذا خونریزی کند.

بوی بد دهان هم می‌تواند همراه التهاب و تجمع پلاک دیده شود.

درمان به علت و شدت مشکل بستگی دارد. در بسیاری از موارد اولیه، اصلاح روش بهداشت دهان و برداشتن پلاک و جرم مؤثر است. اگر التهاب گسترده یا طولانی شده باشد ممکن است پاک‌سازی حرفه‌ای لازم باشد.

برای مشخص شدن وضعیت لثه و دندان‌ها می‌توان از چکاپ دندان کودک استفاده کرد تا علاوه بر لثه، پوسیدگی‌ها و سایر مشکلات احتمالی هم بررسی شوند.

آیا خونریزی لثه کودک می‌تواند نشانه بیماری جدی باشد؟

در بیشتر کودکان علت ساده‌تر و موضعی است. با این حال خونریزی غیرعادی نباید برای مدت طولانی بدون بررسی باقی بماند.

اگر لثه بدون مسواک زدن و تماس شروع به خونریزی می‌کند، خونریزی زیاد است یا به سختی متوقف می‌شود بهتر است پزشک یا دندانپزشک کودک آن را بررسی کند.

وجود کبودی‌های متعدد بدون علت مشخص، خونریزی مکرر بینی، لکه‌های قرمز یا بنفش غیرعادی روی پوست، رنگ‌پریدگی شدید، ضعف قابل توجه، تب مداوم یا خونریزی از نقاط دیگر بدن نیز اطلاعات مهمی هستند که باید به پزشک گفته شوند.

این علائم الزاماً به معنی وجود یک بیماری خاص نیستند. هدف از توجه به آن‌ها این است که در صورت وجود مشکل عمومی بدن، بررسی لازم به تأخیر نیفتد.

والدین نباید بر اساس خونریزی لثه به تنهایی کودک را به بیماری‌های خونی یا بیماری‌های جدی نسبت دهند. تشخیص چنین شرایطی به معاینه و در صورت نیاز آزمایش‌های پزشکی نیاز دارد.

درمان خونریزی لثه کودک

درمان مناسب به علت خونریزی بستگی دارد.

اگر علت اصلی تجمع پلاک و التهاب خفیف لثه باشد اولین قدم بهبود بهداشت دهان است. دندان‌ها باید به شکل منظم و دقیق تمیز شوند و پلاک اطراف خط لثه باقی نماند.

برای بیشتر کودکان مسواک زدن دو بار در روز با خمیردندان حاوی فلوراید توصیه می‌شود. کودکانی که هنوز مهارت حرکتی کافی ندارند به کمک والدین نیاز دارند.

اگر بین دندان‌ها تماس وجود دارد، تمیز کردن این نواحی هم اهمیت دارد. دندانپزشک می‌تواند روش مناسب استفاده از نخ دندان را متناسب با سن کودک به والدین آموزش دهد.

در صورت وجود جرم یا پلاک سخت‌شده ممکن است پاک‌سازی حرفه‌ای نیاز باشد. نمی‌توان جرم را با افزایش فشار مسواک از بین برد.

اگر خونریزی نتیجه آسیب باشد درمان بر اساس شدت زخم انجام می‌شود. در صورت وجود بیماری زمینه‌ای نیز درمان اصلی باید علت عمومی مشکل را هدف بگیرد.

استفاده خودسرانه از آنتی‌بیوتیک یا دهانشویه دارویی برای خونریزی لثه کودک توصیه نمی‌شود. بسیاری از موارد اصلاً به چنین درمان‌هایی نیاز ندارند.

آیا برای خونریزی لثه باید مسواک زدن را متوقف کنیم؟

خیر، در بیشتر موارد نباید مسواک را به طور کامل کنار گذاشت.

این یکی از اشتباه‌های رایج است. والدین خون را می‌بینند و چند روز ناحیه لثه را مسواک نمی‌زنند. اگر علت خونریزی پلاک و التهاب باشد این کار اجازه می‌دهد پلاک بیشتری در همان ناحیه جمع شود.

مسواک زدن باید ادامه پیدا کند اما آرام و با تکنیک صحیح انجام شود.

اگر لمس لثه برای کودک بسیار دردناک است، خونریزی قابل توجه دارد یا زخم و آسیب واضحی دیده می‌شود بهتر است قبل از ادامه مراقبت معمول، کودک معاینه شود.

برای خونریزی لثه کودک چه کارهایی نباید انجام داد؟

لثه خونریزی‌دهنده را نباید با فشار زیاد مسواک تمیز کرد. تصور اینکه «باید خون کثیف خارج شود» مبنای علمی ندارد و می‌تواند باعث تحریک بیشتر بافت شود.

استفاده از نمک غلیظ، جوش شیرین، آب‌اکسیژنه، مواد ضدعفونی‌کننده قوی یا درمان‌های خانگی تحریک‌کننده نیز برای کودک مناسب نیست.

دارو یا مکمل را هم نباید فقط بر اساس حدس شروع کرد. برای مثال خونریزی لثه به تنهایی اثبات نمی‌کند کودک کمبود ویتامین دارد.

اگر کودک دارویی مصرف می‌کند که ممکن است بر خونریزی اثر بگذارد، بدون مشورت پزشک مصرفش را قطع نکنید.

چه زمانی باید به دندانپزشک مراجعه کرد؟

اگر خونریزی فقط یک بار و پس از آسیب مشخص اتفاق افتاده و به سرعت متوقف شده است معمولاً می‌توان وضعیت را زیر نظر گرفت.

اما خونریزی تکرارشونده هنگام مسواک زدن بهتر است بررسی شود. قرمزی و تورم لثه، بوی بد دهان مداوم، درد، حساسیت یا تجمع قابل مشاهده پلاک و جرم هم دلایل مناسبی برای مراجعه هستند.

اگر خونریزی شدید است یا متوقف نمی‌شود، لثه بسیار دردناک و متورم شده، زخم‌های گسترده داخل دهان وجود دارند یا کودک همراه علائم دهانی دچار تب و بدحالی شده است، ارزیابی سریع‌تر اهمیت دارد.

تورم قابل توجه صورت یا دهان و مشکل در بلع یا تنفس نیز شرایطی نیستند که برای مراجعه معمولی منتظر بمانیم.

پیشگیری از خونریزی و التهاب لثه کودک

مراقبت منظم از دهان مهم‌ترین راه کاهش التهاب لثه ناشی از پلاک است.

از زمان رویش دندان‌ها باید مسواک زدن وارد برنامه روزانه کودک شود. برای کودکان کم‌سن والدین باید خودشان دندان‌ها را تمیز کنند و با بزرگ‌تر شدن کودک همچنان بر کیفیت مسواک زدن نظارت داشته باشند.

مسواک باید تمام سطوح دندان و ناحیه نزدیک خط لثه را تمیز کند. سریع مسواک زدن یا فقط تمیز کردن دندان‌های جلویی کافی نیست.

تمیز کردن فضای بین دندان‌های چسبیده به هم نیز اهمیت دارد چون مسواک به تنهایی وارد این فضا نمی‌شود.

معاینه‌های دوره‌ای کمک می‌کنند التهاب لثه، پلاک، جرم و پوسیدگی‌ها قبل از ایجاد مشکلات بیشتر شناسایی شوند.

اگر کودک مرتب دچار خونریزی لثه می‌شود، بررسی توسط متخصص دندانپزشکی کودکان می‌تواند مشخص کند مشکل به روش مراقبت از دهان مربوط است یا نیاز به ارزیابی بیشتری دارد.

جمع‌بندی

خونریزی لثه کودک را نباید طبیعی دانست اگر مرتب تکرار می‌شود. شایع‌ترین علت، التهاب لثه ناشی از تجمع پلاک است و معمولاً با قرمزی، تورم یا حساسیت لثه همراه می‌شود.

مسواک زدن خشن، آسیب‌های کوچک، رویش دندان‌ها و تغییرات دوران بلوغ نیز ممکن است در بعضی کودکان نقش داشته باشند. علل تغذیه‌ای و بیماری‌های عمومی بدن کمتر شایع‌اند اما در خونریزی‌های غیرعادی یا همراه با علائم دیگر باید در نظر گرفته شوند.

اگر کودک هنگام مسواک زدن مرتب خونریزی دارد، لثه‌اش متورم شده یا مشکل طی چند روز بهتر نمی‌شود معاینه دندانپزشکی کمک می‌کند علت مشخص شود.

درمان زودهنگام التهاب لثه معمولاً ساده‌تر است. مهم‌تر از همه، مسواک زدن را فقط به دلیل مشاهده مقدار کمی خون قطع نکنید. اگر عامل اصلی پلاک باشد کنار گذاشتن بهداشت دهان می‌تواند التهاب را تشدید کند.

سوالات متداول

چرا لثه کودک هنگام مسواک زدن خون می‌آید؟

شایع‌ترین علت التهاب لثه ناشی از تجمع پلاک است. فشار زیاد مسواک هم می‌تواند باعث آسیب و خونریزی شود. اگر مشکل مرتب تکرار می‌شود بهتر است لثه کودک معاینه شود.

آیا خونریزی لثه کودک طبیعی است؟

یک خونریزی خفیف پس از آسیب ممکن است اتفاق بیفتد اما خونریزی مکرر طبیعی محسوب نمی‌شود و باید علت آن مشخص شود.

آیا برای خونریزی لثه باید مسواک زدن را قطع کنیم؟

معمولاً خیر. اگر علت التهاب ناشی از پلاک باشد قطع مسواک می‌تواند مشکل را بیشتر کند. مسواک زدن باید آرام و با روش صحیح ادامه پیدا کند مگر دندانپزشک به دلیل شرایط خاص توصیه دیگری داشته باشد.

آیا کمبود ویتامین باعث خونریزی لثه کودک می‌شود؟

کمبود شدید بعضی مواد مغذی مانند ویتامین C می‌تواند با خونریزی لثه همراه باشد اما این علت از التهاب ناشی از پلاک بسیار کمتر دیده می‌شود. شروع مکمل بدون تشخیص پزشک مناسب نیست.

خونریزی لثه کودک همراه با بوی بد دهان نشانه چیست؟

این ترکیب می‌تواند با تجمع پلاک و التهاب لثه مرتبط باشد. پوسیدگی دندان یا سایر مشکلات دهان نیز ممکن است در بوی بد نقش داشته باشند و معاینه می‌تواند علت دقیق را مشخص کند.

آیا رویش دندان باعث خونریزی لثه می‌شود؟

گاهی ناحیه رویش دندان حساس می‌شود و مقدار کمی خونریزی موضعی ایجاد می‌کند. خونریزی مکرر یا گسترده را نباید صرفاً به دندان درآوردن نسبت داد.

چه زمانی خونریزی لثه کودک نگران‌کننده است؟

خونریزی شدید یا خودبه‌خودی، خونریزی‌ای که متوقف نمی‌شود، تورم شدید، تب، زخم گسترده دهان یا همراه شدن خونریزی لثه با کبودی و خونریزی غیرعادی در قسمت‌های دیگر بدن نیاز به بررسی سریع‌تر دارد.